Paspoorten uit tijd van Napoleon Steenwijkerlandse inzending voor landelijke verkiezing

In oktober, tijdens de landelijke Maand van de Geschiedenis, wordt de ‘Stuk van het Jaar’ verkiezing georganiseerd. Dat ‘Stuk van het Jaar’ is een archiefstuk uit één van de Nederlandse archieven dat het meeste indruk maakt én het mooiste verhaal vertelt. Gemeentearchief Steenwijkerland doet dit jaar voor het eerst mee aan de verkiezing en dingt met een stapeltje paspoorten uit het archief van Kuinre mee naar de titel.

Paspoorten uit het archief van Kuinre

Voorverkiezing

Het gemeentearchief heeft besloten inwoners te laten bepalen welk archiefstuk we moeten inzenden voor de verkiezing. Daarbij is wel eerst een voorselectie gedaan. Alle stukken die waren geselecteerd stonden in verband met ‘grenzen’, dit jaar het thema van de Maand van de Geschiedenis. Onder andere een kaart van het beleg van Steenwijk en een prent van Vollenhove aan de Zuiderzee waren kanshebbers. De paspoorten uit het archief van Kuinre kwamen in de voorverkiezing als winnaar uit de bus.

Paspoorten

De paspoorten, die dateren uit de tijd van Napoleon (1812-1813), gaan meedingen naar de titel. Reizen in de Franse tijd ging heel anders dan tegenwoordig. Elke keer als je van de ene naar de andere plaats wilde reizen moest je bij het lokale bestuur –tegen betaling van twee francs- een paspoort aanvragen. Napoleon wilde alles weten. Wie je was, waar je heen ging, en vooral: waarom ging je op reis? Deserteurs en dienstweigeraars moesten namelijk zoveel mogelijk opgespoord worden. Als er in je paspoort stond dat je naar Amsterdam reisde, moest je er ook linea recta heenreizen, een tussenstop in een andere stad was niet toegestaan. Destijds werd er nog nauwelijks voor plezier gereisd, maar vooral voor zakelijke doeleinden. De meeste aangevraagde paspoorten zijn dan ook van koopmannen uit Kuinre. Zij reisden veelal via de Zuiderzee op beurtschepen.

Chirograaf

Leuk om te zien aan het stapeltje paspoorten is dat het ‘chirografen’ betreft. Dit zijn onregelmatig gesneden akten die als puzzelstukjes in elkaar geschoven kunnen worden om de echtheid te bewijzen. Een deel was voor de reiziger, een deel voor het plaatselijk bestuur. Samen vormden de stukjes een geheel. De delen die bedoeld waren voor het plaatselijk bestuur zijn het meest bewaard gebleven. Slechts in een enkel geval is het paspoort van de reiziger ook bewaard gebleven en is de chirograaf compleet.

Paspoort Heine Koopmans

Op de foto is het complete paspoort van Heine Koopmans uit Kuinre te zien. Op het paspoort stond nauwkeurig beschreven hoe je er uit zag. Pasfoto’s waren er immers nog niet! Heine Koopmans was 1.65 lang, 32 jaar oud, koopman van beroep en reisde naar Amsterdam. Hij had kastanjekleurig haar en een zwarte baard, grijze ogen, een grote neus, een plat en laag voorhoofd, een gezonde teint en een litteken op de rechterwang. Het is ook duidelijk te zien welke helft van de chirograaf is meegenomen op reis. Er zijn de nodige sporen op achtergebleven.. Misschien regende het wel tijdens de reis van Heine?

Paspoort Heine Koopmans

Foto: Herrie de Vries, Steenwijk

Stemmen

Uiteraard willen we jullie graag oproepen om te stemmen op de paspoorten uit ons archief. Dat kan via www.stukvanhetjaar.nl/steenwijkerland tot 27 oktober. We hopen op een mooi resultaat voor onze gemeente!

Stem op ons stuk